نظام دانش پژوهي

دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شيراز

مقدمه:

دارابودن يك نظام آموزشي و پژوهشي پويا و بالنده مستلزم حفظ جايگاه موسسات آموزش عالي در جهت انجام هر سه حيطه فعاليت آنها شامل آموزش، پژوهش و ارائه خدمت است. از آنجا كه فعاليت هاي آموزشي بخش مهمي از رسالت مؤسسات آموزش عالي و قسمت عمده اي از عملكرد اعضاي هيات علمي را تشكيل مي دهد ضروري است تلاش و كوشش های صورت گرفته در اين عرصه نيز به نحو مناسب ارزيابي و ارزش گذاري شود.

مساله پژوهش همواره دغدغه اصلی اعضای هیات علمی در زمان ارتقاء بوده و دانشگاه ها از این حیث مقررات پیچیده ای را در نظر گرفته اند . در حالي كه اعضاي هيات علمي بندرت در دستيابي به امتيازات مربوط به كميت و كيفيت آموزش دچار دشواري بوده و اين مساله مهم تا حدود زيادي آموزش را تحت الشعاع قرار داده است. به گونه اي كه میتوان آن را یکی از عوامل افت كيفيت آموزش دانست. در حقيقت اين روال سبب شده است پژوهش، اولويت بيشتري نسبت به آموزش پيدا كند. اين امر تا آنجا پيش رفته كه افراد با هدف آموزش در دانشگاهها استخدام مي شوند ولي مبناي ارزشيابي آنها توانايي و عملكردشان در زمينه فعاليت هاي پژوهشي می باشد. انتظارات در زمينه انجام تحقيقات و انتشار نتايج آنها روز به روز بيشتر مي شود و تصميم گيري در مورد ارتقاي آكادميك آنها در عمل منحصراً براساس تعداد مقالات به چاپ رسيده كه معياري ملموس و قابل اندازه گيري است صورت مي گیرد. اين مساله باعث شده است اعضاي هيات علمي جوان تر كه در جستجوي پيشرفت در جهت كسب وجهه و اعتبار در محيط كاري خود می باشند تاكيد خود را بر انجام پژوهش متمركز سازند و نقش خود را در آموزش سرسري بگيرند. اين موضوع با وجود اين برداشت كه کیفیت فعاليت هاي آموزشي قابلیت بررسي  بشكل فعاليت هاي پژوهشي را ندارد، تشديد گرديد.

 روند بيان شده عملاً شرايطي بود كه درطول دهه هاي گذشته در كشورمان شاهد آن بوديم و در دانشگاههاي دنيا از سالهاي 1950 تا 1990 به تجربه شده است.تا آن که در اواخر  دهه 90 مفهوم جديدي بنام "دانش پژوهي" ارائه گردید. تا آن زمان دانش پژوهي تنها به مفهوم كشف دانش جديد و پژوهش شناخته مي شد . در حالي كه درقالب مفهوم ارائه شده توسط بویر، پژوهش، كه شناخته شده ترين نوع فعاليت هاي دانش پژوهي است، تنها يكي از مصادیق آن به شمار مي رود و دانش پژوهي مي تواند در هر يك از عرصه هاي كاربرد دانش، ادغام، و آموزش نیز صورت گيرد.

براساس تعريف رابرت و هانسن آنچه تمامي انواع و اشكال دانش پژوهي را به يكديگر پيوند مي دهد اين است كه در تمامي آنها دانشمند با استفاده از توانمندي هاي ذهني خود عرصه هاي دانش را به صورت خلاقانه، آگاهانه و منظم به پيش مي برد و يا آنرا دچار دگرگوني و تغيير مي نمايد.

 

نماد فعاليت هاي دانش پژوهي بطور ويژه توليد محصولي است كه بصورت گسترده در اختيار سايرين قرار داده ميشود و مورد نقد و ارزيابي قرار مي گيرد. چارچوب مفهومي جديد اين امكان را فراهم مي سازد تا به فعاليت هاي آموزشي و تلاش هايي كه در جهت به كار بستن دانش براي حل مشكلات و معضلات آموزشی و رفع نيازهاي موجود صورت مي پذيرد نيز همانند ساير فعاليت هاي دانش پژوهي نگريسته شود.

فعاليت هاي نوآورانه (دانش پژوهي) به آن دسته از فعاليت هاي اطلاق مي شود كه داراي اهداف مشخص، آماده سازي كافي، استفاده از روش مندی  مناسب، ارائه نتايج مهم و قابل توجه، ارائه و معرفي مناسب برنامه و برخورد نقادانه با آن باشد. حوزه كاربرد و ميزان بديع بودن فعاليت ها ممكن است در سطح دانشگاه، كشوري (ملي) و يا بين المللي باشد.

براي آنكه فعاليتي جزء فعاليت هاي دانش پژوهي طبقه بندي شود. لازم است اين فعاليت علاوه بر داشتن بعد كمي و كيفي در برگيرنده تعامل انجام دهندگان آن فعاليت با جامعه آموزش علوم پزشكي باشد.

به منظور برقراري اين تعامل لازم است كه مجري يا مجريان فعاليت مورد نظر نشان دهند كه براي اجراي آن از منابع و مستندات موجود در متون آموزش علوم پزشكي بهره برده اند و محصول و نتيجه فعاليت آموزشي آنها به نحوه مناسبي در اختيار ساير اعضاي جامعه آموزش علوم پزشكي قرار گرفته است، به گونه اي كه ساير افراد مي توانند بر پايه آن ، اقدامات و فعاليت هاي بعدي را انجام دهند و بدين وسيله نتايج حاصل از اين فعاليت در طول زمان به گسترش دانش علوم پزشكي كمك نمايد.

 

آئين نامه در بخشهاي ذيل تدوين شده است:

1-       كميته دانشگاهي دانش پژوهي

2-       چگونگي آماده سازي و ارائه فعاليت هاي دانش پژوهي

3-       شيوه ارزيابي فعاليت هاي دانش پژوهي

4-       حمايت و بستر سازي براي انجام فعاليت هاي دانش پژوهي

5-       نظارت بر فعاليت هاي دانش پژوهي

 

تعاريف :

1)       فعاليت هاي آموزشي شامل کليه فعاليت هايي است که در حوزه آموزش و در سطوح مختلف صورت مي گيرد و شامل تدريس، برنامه ريزي آموزشي، راهنمايي و مشاوره، مديريت و رهبري آموزشي، و ارزيابي فراگيران مي شود:

·         تدريس: مراد از تدريس هر گونه فعاليتي است که منجر به يادگيري فراگير مي شود. اين فعاليت ها شامل تدريس مستقيم (از جمله سخنراني و کار در گروههاي کوچک) و نيز تهيه مواد آموزشي مرتبط مي گردد.

·         برنامه ريزي آموزشي: مقصود تدوين مجموعه اي طولي از فعاليت هاي آموزشي است که به صورت سيستماتيک طراحي و سازماندهي شده است که در هر سطحي از آموزش ارائه               مي گردد و مورد ارزشيابي قرار مي گيرد.   

·         راهنمايي و مشاوره: عبارتست از برقراري يک رابطه سازنده که در آن فرد مشاور دستيابي فراگير را به اهداف خود تسهيل مي کند.

·         مديريت و رهبري آموزشي: عبارتست از فعاليت هاي راهبردي که سبب بهبود برنامه هاي آموزشي و پيشرفت عرصه آموزش مي شود. 

·         ارزيابي فراگيران: مقصود تمامي فعاليت هاي مرتبط با ارزيابي دانش، مهارت، و نگرش فراگيران است.

2)      مقصود از نوآوري (دانش پژوهي) انجام فعاليتي بديع در جهت حل مسأله، گسترش مرزهاي دانش و ورود به عرصه‌هاي جديد است.

3)           براي اين که فعاليتي جزو فعاليت هاي دانش پژوهي طبقه بندي شود ، لازم است اين فعاليت علاوه بر داشتن بُعد کمّي و کيفي، در برگيرنده تعامل انجام دهنده(گان) آن فعاليت با جامعه آموزش علوم پزشکي باشد. به منظور برقراري اين تعامل لازم است که مجري يا مجريان فعاليت مورد نظر نشان دهند که براي آن از منابع و مستندات موجود در متون آموزش علوم  پزشکي بهره برده اند، و محصول و نتيجه فعاليت آموزشي آنها به نحو مناسبي در اختيار ساير اعضاي جامعه آموزش علوم پزشکي قرار گرفته است به گونه اي که ساير افراد مي توانند بر پايه آن ، اقدامات و فعاليت هاي بعدي را انجام دهند و بدين وسيله نتايج حاصل از اين فعاليت در طول زمان به گسترش دانش آموزش علوم پزشکي کمک نموده است. گستردگي و حوزه اين تعامل مي تواند در سطح دانشگاهي، ملي، يا  بين المللي باشد.

 

 

كميته دانشگاهي دانش پژوهي

 

رسالت :

كميته دانشگاهي "دانش پژوهي" كميته سياستگذاري مديريت علمي و راهبردي فعاليت هاي نوآورانه آموزشي در جهت ارتقاء كيفيت آموزشي و جهت دهي فعاليت هاي نوآورانه آموزشي به سمت اولويت هاي دانشگاه مي باشد.

ماده 2

اعضاء :

اعضاي اين كميته مركب از :

1-       معاون آموزشي دانشگاه (رئيس كميته)

2-       مدير مركز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشكي دانشگاه (دبير كميته)

3-       كارشناس مسئول دبيرخانه دانش پژوهي مركز مطالعات و توسعه آموزش پزشكي

4-       رياست دانشكده مربوطه

5-       چهار نفر در صاحبنظران آموزش علوم پزشكي به پيشنهاد معاون آموزشي دانشگاه و با حكم رياست دانشگاه.

 لازم است اين صاحبنظران واجد شرايط ذيل باشند.

 

-          داشتن سابقه برجسته آموزشي

-          آشنايي به دانش آموزش علوم پزشكي

-          التزام به رعايت اصول اخلاقي در داوري

-          سابقه حداقل 5 سال كار به عنوان عضو هيات علمي

-          ترجيحاً دارا بودن رتبه دانشياري يا بالاتر

تبصره 1 : لازم است اعضاي اين كميته آموزش هاي لازم را در مورد چگونگي بررسي مستندات و داوري فعاليت هاي دانش پژوهي آموزشي طي نمايند.

تبصره 2: اين كميته مي تواند در صورت لزوم و بنا بر صلاحديد رئيس كميته به تناسب از افراد مطلع يا صاحب نظر ديگري دعوت به عمل آورد تا بدون حق راي در جلسات شركت نمايد.

 

ماده 3

شرح وظايف:

وظايف اين كميته با در نظر گرفتن موارد مطرح شده در آئين نامه وزارتي « ارزيابي فعاليت هاي نوآوري در آموزش علوم پزشكي » و در جهت دستيابي به ساختاري مدون براي ارزيابي فعاليت هاي نوآورانه آموزشي و جهت دهي به سمت اولويت هاي آموزشي دانشگاه مي باشد. و بدين ترتيب اين كميته در حيطه هاي ذيل فعاليت مي كند.

1-       تعيين امتياز فعاليت هاي دانش پژوهي

2-       تائيد يا رد فعاليت هاي دانش پژوهي

3-       بررسي مجدد موارد اعتراض فعاليت هاي نوآورانه آموزشي

4-       تصويب فرآيند ارزشيابي ، اعلام نتيجه و رسيدگي به اعتراضات در زمينه دانش پژوهي

5-       تائيد و ارسال گزارش اقدامات انجام شده در زمينه فعاليت هاي دانش پژوهي هر 6 ماه يكبار براي كميته كشوري.

تبصره :

كميته دانشگاهي دانش پژوهي تنها مي تواند نوآورانه بودن فعاليت هاي صورت گرفته را تا سطح دانشگاه تعيين نمايد. چنانچه بنا بر تشخيص كميته مزبور فعاليت صورت گرفته در سطح كشوري يا بين المللي باشد لازم است مستندات مربوطه جهت بررسي به مركز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشكي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي ارائه گردد و مرجع تأئيد كننده اينگونه فعاليت ها و تعيين امتياز آنها « كميته كشوري ارزيابي فعاليت هاي نوآورانه آموزش علوم پزشكي » است.

 

ماده 4

جلسات كميته :

جلسات كميته 2 بار در ماه (چهارشنبه هفته دوم و چهارم هر ماه) برگزار مي گردد . شرط برگزاري جلسه وجود حداقل 3 پرونده براي بررسي مستندات دانش پژوهي است در غير اينصورت برگزاري جلسات با هدف بررسي فرآيند دانش پژوهي و يا تعيين اولويت هاي دانش پژوهي به پيشنهاد رئيس يا دبير كميته خواهد بود.

جلسات هنگامي رسميت مي يابد كه رئيس و دبير كميته و دو نفر از ساير اعضاء حضور داشته باشند و تصميمات كميته با تائيد نصف به اضافه يك حاضرين تصويب خواهد شد.

 

تبصره 1

مسئوليت تهيه دستور كار جلسات ، دعوت از اعضاي كميته و تنظيم صورتجلسات به عهده دبير كميته و كارشناس مسئول دبير خانه دانش پژوهي مي باشد.

 

چگونگي آماده سازي و ارائه فعاليت هاي دانش پژوهي

 

1-    لازم است فرد متقاضي، مستندات، شواهد و مدارك لازم در خصوص فعاليت هاي مورد نظر را در قالب فرم مربوطه كه در پيوست شماره 1 آورده شده است به دبیرخانه دانش پژوهي در مركز مطالعات و توسعه آموزش پزشكي ارائه نمايد . اين فرم لازم است براي كليه فعاليت ها از قبيل طرح دوره ، راهنماي مطالعه ، برنامه ريزي آموزشي رشته تحصيلي، طراحي و پياده سازي روش هاي نوين آموزشي و ارزشيابي تكميل گردد.

2-       مستندات ارائه شده مي بايست بيانگر اجرا شدن و در حال اجرا بودن فعاليت هاي فوق الذكر باشد.

3-    مستندات ارائه شده بايد علاوه بر اطلاعات مربوط به كميت و كيفيت فعاليت انجام شده داراي شواهدي دال بر تعامل با جامعه آموزش علوم پزشكي در سطوح مختلف باشد. مصاديق اين تعامل عبارتند از : ارائه فعاليت هاي نوآورانه آموزشي بصورت سخنراني درساير دپارتمانها، دانشكده ها و دانشگاهها، ارائه نتايج در كنگره هاي علمي ، انتشار در مجلات علمي پژوهشي ، ثبت فعاليت در website

4-    در فعاليت هاي دانش پژوهي مجريان بايد جزئيات فعاليت صورت گرفته را به نحوي كه براي كليه جامعه آموزش علوم پزشكي مورد استفاده و قابل تكرار باشد ارائه نمايد.

5-       واحد فعاليت هاي دانش پژوهي مركز توسعه موظف است تاريخ دريافت مستندات مربوطه از مجري يا مجريان را گواهي نمايد.

6-    در مواردي كه مدارك ارائه شده توسط مجريان ناقص و لذا غير قابل قضاوت باشد واحد دانش پژوهي مركز بايد ظرف مدت يك ماه از تاريخ تحويل مستندات، وی را مطلع نماید .

7 - چنانچه فعاليت هاي نوآورانه بصورت تيمي، توسط اعضاي هيات علمي اجرا شده باشد چنانچه سهم هريك از اساتيد از كل امتياز توسط گروه تعريف شده باشد، امتياز پس از محاسبه ضريب « جدول شماره متعلق به آئين نامه ارتقاء مصوب وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي  براساس سهم تقسيم خواهد شد وليكن چنانچه اساتيد سهم را تعيين ننماييد تنها ترتيب اسامي مشخص شده باشد. امتيازات بطور كامل براساس جدول 1 تقسيم خواهد شد.

 

 

 

 

شيوه امتياز دهي و ارزيابي فعاليت هاي دانش پژوهي

فعاليت هاي نو آورانه اعضاي هيات علمي كه به دبيرخانه دانش پژوهي تحويل داده ميشود باتوجه به نوع فعاليت و مستندات ارائه شده توسط جداول مختلف بررسي مي گردد.

بررسي كيفيت 

براي فعاليت هايي از قبيل « ارزشيابي دروني، طرح دوره ، طرح درس ، تدوين كوريكولوم ، راهنماي مطالعه» از چك ليست شماره 1 تا 5  استفاده مي شود. كه در اين جداول كيفيت مستندات ارائه شده در فرايند انجام شده سنجيده شده و در نهايت امتيازي تعلق مي گيرد.

از سوي ديگر با توجه به آنكه كليه فعاليت ها بايستي در قالب گلاسيك ارائه گردد بررسي كيفيت آن توسط جدول شماره 1 صورت مي گيرد.

امتيازات هر عضو هيات علمي براي هر فعاليت با توجه به موارد ذيل محاسبه مي گردد .

1-       تعداد افراد سهيم در فعاليت

2-       كيفيت فعاليت ها و مستندات مانند ( طرح دوره ، طرح درس ، ارزشيابي دروني ، تدوين كوريكولوم، راهنماي مطالعه )

3-       كيفيت محتواي ارائه شده در قالب گلاسيك

4-       اصل امتياز هر فعاليت

 

 

حمايت و مستندسازي فعاليت هاي نوآورانه آموزشي

 

اعضاي هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي از بين متخصصين و متبحرين در عرصه هاي مختلف دانش علوم پزشكي انتخاب مي شوند و در زمينه طراحي و اجراي پژوهشهاي حوزه هاي تخصصي خود صاحب نظرند. وليكن با اضافه شدن دانش پژوهي به مجموعه وظايف اعضاي هيات علمي دانشگاه لزوم انجام تحقيق و پژوهش در زمينه هاي آموزشي مركز مطالعات و توسعه آموزش پزشكي به منظور تسهيل و گسترش فعاليت هاي دانش پژوهي ، اولويت هاي پژوهش در آموزش علوم پزشكي را كه با بررسي شرايط موجود دانشگاه و نظر متخصصين آماده شده است را ارائه مي نمايد. با توجه به تفاوت هاي ماهوي بين  پژوهش در عرصه هاي باليني و آموزش پزشكي، متخصصين پژوهش در آموزش در مركز مطالعات و توسعه آموزش پزشكي آمادگي ارائه مشاوره به اعضاي هيات علمي در جهت طراحي و اجراي پژوهش هايي از اين قبيل  را دارند و علاوه بر آن حمايت از نوآوريهاي آموزش همواره راهبرد اين مركز بوده است.

 

 

نظر سنجي 
لطفا نظرات خود را در مورد این مطلب در این قسمت مرقوم فرمایید*

نام و نام خانوادگی

پست الكترونيكي *

ورود اطلاعات در فیلد های ستاره دار الزامی است.
    
  
تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1396-2-23 11:54        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ